Car nad Smródką

To chyba najstarsze znane zdjęcie zrobione na Ursynowie. Lud służewski, ursynowski i wilanowski czeka aby złożyć hołd carowi Mikołajowi II. Rzecz się dzieje we wrześniu 1897 roku, a Jego Cesarska Mość adresy będzie odbierać nad Smródką.

– Najjaśniejszy Pan z rąk hr. Branickiej raczył przyjąć przepyszny bukiet z kwiatów polnych – opisze tę uroczystość „Kurier Warszawski”. Miejscowa arystokracja, ale i włościanie w liczbie znacznej i pięknych strojach, zgromadzili się w Dolinie Służewieckiej. Za nimi widać zagajnik, a obok znajomy kształt kościoła Św. Katarzyny. A gdzie car? Bardzo proszę.

Car Mikołaj II w 1897 roku przyjeżdża do Warszawy z krótką wizytą. Serdecznie witano go w mieście, a interesującą nas służewsko-ursynowską część wycieczki opisywał w tygodniku „Passa” (26.08.2020) varsavianista, prof. Lech Królikowski:

W czwartek 2 września car wyjechał pociągiem do Modlina na inspekcję tamtejszej twierdzy, a wieczorem oglądał przedstawienie teatralne w łazienkowskim amfiteatrze. Rano, w piątek 3 września Mikołaj II przeprowadził inspekcję warszawskich fortów. Towarzyszyli mu m.in. generałowie Wannowski i Obruczew. Pierwszym obiektem był Fort M („Mokotów”), który prezentował mu generał-major Aleksander Kazimierowicz Puzyrewski – w l. 1890-1901 – naczelnik sztabu Warszawskiego Okręgu Wojennego.

Następnie powozem udał się na Służew, gdzie o 10.30 rozpoczęło się spotkanie z polskim ludem. Książę Aleksander Imertyński – ówczesny generał-gubernator Warszawy, nie przypadkowo wyznaczył na spotkanie właśnie tę wieś. Była zasobną i bogatą, czym wyraźnie wyróżniała się na Mazowszu. Na przedpolu Fortu VIII („Służew”) zgromadzony był liczny tłum polskich włościan z poszczególnych powiatów guberni warszawskiej. Była to wyraźna kontynuacja zasady „dziel i rządź”, albowiem było to jedyne spotkanie (nie licząc spotkań z arystokracją i finansjerą) cara z przedstawicielami ludności Królestwa Polskiego. Car zasiadając w specjalnym pawilonie przyjmował prezenty od włościan i wiernopoddańcze „adresy”. Spotkanie cesarza z polskim ludem trwało zaledwie kilkanaście minut – opisuje profesor Królikowski.

Jest jeszcze jedno bardzo ciekawe źródło, wydany „Album pamiątkowy” (dostępny w serwisie Polona.pl) a w nim szczegółowy opis uroczystości nad Smródką.

Na deser jeszcze jedno zdjęcie, które znalazłem w serwisie Fotopolska.

Tu musimy uruchomić wyobraźnię. Z fortu Służew (o ile to jest Służew a nie fort mokotowski) dziś widać głównie drzewa i zarośla, ale wtedy – patrzcie, jakie rozległe pole obserwacyjne! Co prawda wszystkie te armaty posłużą tylko do strzelania na wiwat, ale wrażenie robią. Jego Cesarska Mość już się znudziła i opuszcza fort, my też możemy wrócić do codzienności. 133 lata później patrzymy i oczom nie wierzymy: pierwsze zdjęcia z Ursynowa!