Projekt Ursynowa Północnego

Witamy drogą wycieczkę. Mamy rok 1975, właśnie rozpoczyna się budowa Ursynowa Północnego. Na razie jak okiem sięgnąć tylko krzaki, błoto i wykopy, ale na szczęście mamy plan. Mapę pokazującą wszystko, co zaplanowali tu architekci. Zaczniemy od północy, przespacerujemy się osiedlem Jary, potem zawrócimy i Stokłosami wrócimy nad Dolinę Służewiecką. Zanim wyruszymy w drogę, warto wyposażyć się w plan wysokiej rozdzielczości, który udostępniamy tu:

Plan Ursynowa Północnego HQ

Gotowi? To zaczynamy.

Z Mokotowa wjeżdżamy szeroką Aleją Komisji Edukacji Narodowej przerzuconą mostem nad Smródką. Skręcamy w prawo, na Koński Jar. Zaraz za sklepem i Domem Rodzinnym (oznaczonym tu jako US-4) w oczy rzuca się zaplanowana Szkoła Elementarna SE-4 pod numerem Koński Jar 5 (nigdy nie powstanie), za nią rozpościerają się tereny zielone Kopy Cwila. Kameralną uliczką Nutki dochodzimy do kładki pieszej przerzuconej nad Surowieckiego, przekraczamy ją i już jesteśmy na Puszczyka. Tu mamy sporej wielkości Szkołę Podstawową SP-3 przy Puszczyka 16 (nie powstała, zamiast niej stoi dziś plac zabaw z dinozaurami). Pozostała część ulicy wygląda jak dziś, z maleńką różnicą. Z pawilonu handlowego UPZ-2 można przejść kładką nad Surowieckiego. Skrót UPZ oznacza „Usługi, Podstawy Zespół” i ma własne hasło w Encyklopedii.
Zostawiamy Puszczyka, przechodzimy na Pięciolinii. Tu wszystko dziś jest tak, jak zaplanowano. Teraz Wiolinowa. Na jej północnym krańcu mamy pawilony handlowe, widać nawet kolistą fontannę. Na południu, za blokiem nr 2 (tu oznaczonym numerem 726) mamy przejście podziemne pod Aleją KEN i targowisko w połowie Usług Ciągu Podstawowego, czyli głównego osiedlowego centrum handlowego. Za targowiskiem mamy SPP, czyli Szkołę Ponadpodstawową z kompleksem sportowym, DK czyli zapewne dyskotekę, kino, SDH (Spółdzielczy Dom Handlowy) oraz MZKO – Międzyosiedlowy Zespół Kulturalno-Oświatowy z kompleksem basenów o charakterystycznych trójkątnych dachach. Dalej zaprojektowano hotel i przejście do stacji metra z ciekawym budynkiem przerzuconym nad Aleją KEN. My jednak skręcamy w drugą stronę.
Przy Romera stoi także dziś przychodnia. Za ulicą mamy domy przy Sosnowskiego, następnie jest ulica Cybisa. Przy niej budynek ULK-2. To lokalny supermarket, zamiast którego w latach osiemdziesiątych zbudowano blok z usługami w parterach. Na rogu Barwnej plan pozostawia Czerwoniaka. Za nim mamy pętlę autobusową i zakłady pracy przy Janowskiego. Wśród nich spółdzielnię DOMUS, zaplecze administracyjne (ADM-2) i komisariat Milicji Obywatelskiej. Wzdłuż Janowskiego zaprojektowano także spore osiedle domków jednorodzinnych. Powstało w nieco okrojonej formie, co tłumaczy nam, skąd się wzięły dziury w numeracji tej ulicy i wysokie numery bloków w jej północnej części. Z osiedla, pod ulicą Poleczki-Kwiczołów (dziś Pileckiego) prowadzi przejście podziemne na Stary Imielin. Wygodną kładką u zbiegu Herbsta i Romera przechodzimy na Dembowskiego.
Tu widać spore odstępstwa od projektu. W południowej części osiedla, za szkołą elementarną SE-7, planowano następną kolonię jednorodzinną. Zamiast niej wciśnięto cztery dodatkowe bloki. Wzdłuż Poleczki-Bis (dziś Ciszewskiego) dochodzimy do Służby Polsce i Pasażu Ursynowskiego, gdzie w miejscu dzisiejszych kameralnych kamieniczek mamy zakłady pracy (spółdzielnia ORION), magazyny i zaplecze techniczne osiedla. Od Alei KEN? Owszem. Warto pamiętać, że planowano ją jako przelotową ekspresówkę, więc starano się od niej odgrodzić głębiej położone osiedla mieszkaniowe. Na Bródnie przy Trasie Toruńskiej też zamiast bloków stoją pływalnie, centra handlowe i stacje benzynowe. Ale wróćmy do naszych planów. Przechodzimy na osiedle Stokłosy.
Ulica Lachmana dziś wygląda tak, jak ją zaplanowano. Związku Walki Młodych w zasadzie też – chociaż widać, że część bloków w technologii wielkiej płyty z ozdobnymi kamyczkami na elewacjach miała wyglądać nieco inaczej. Być może planowano tu taką samą płytę, jak w innych częściach osiedla. Dostawiono również blok ZWM 12b, jego na planie nie ma. I już wiadomo, skąd to niespotykane na Ursynowie „b” przy numerze. Biegnąca wzdłuż ZWM arteria „Na Skraju” to późniejsza ulica Rosoła, a dzisiejsza Rodowicza. Na północnym krańcu ZWM czeka pętla autobusowa w towarzystwie budynków administracyjnych, a więc również bez zmian.
Nieco inaczej jest na Zamiany. Ta ulica dziś nie zaczyna się od numeru 1, a krótki rzut oka na plan wyjaśnia nam, dlaczego. Otóż z zaplanowanych na jej początku pawilonów powstał tylko jeden (późniejszy RDT, salon Fiata i knajpa Va Bene). Reszta numeracji została na papierze. Na Zamiany mamy też zaplanowany supermarket ULK-1. To bliźniaczy budynek „Usługi – Lokalna Koncentracja” do ULK-2 z Cybisa. Przez lata straszyła w jego miejscu dziura pod fundament, w końcu wybudowano w niej blok z pocztą na parterze. Po sąsiedzku zaplanowana jest szkoła podstawowa SP-2 (nie powstała) a nieco wyżej elementarna SE-2 (tę zbudowano z dziesięcioletnim opóźnieniem). Pośrodku Placu Wielkiej Przygody między Zamiany, Wokalną i Stokłosy wybudowano za to w kapitalizmie Uczelnię Vistula, która rozkraczyła się w miejscu planowanych terenów rekreacyjnych.
Vistula ma adres Stokłosy 3. Ten numer planowano jednak dla pawilonu usługowego, który widać przed blokiem 636, czyli Stokłosy 1. Kolejna zagadka dziwnej numeracji i zagubionych adresów przy Stokłosach wyjaśni się, gdy bliżej spojrzymy na plan. Na lewo od bloków mamy narysowany spory kompleks usługowy. To Pasaż Imieliński, czyli główne centrum handlowe Ursynowa. Z jego budynków oznaczanych tu skrótami UCP powstał tylko ten na rogu KEN i Bartoka, obok projektowanej przychodni. Przychodnia nie przeżyła stadium budowlanego.
I tak przechodzimy na Koncertową i Symfonii. To ostatnia część wycieczki. Koncertowa na planie ma brakujące numery 1 i 2 w formie budynków usługowych UCP 1/1. Są tu też dwie szkoły: podstawowa i elementarna, obie nawet w miarę szybko zbudowano. W głębi osiedla widać tereny sportowe, nawet zbudowany w XXI wieku szkolny stadion. Od wschodu plan zamyka kolonia jednorodzinna przy Elegijnej i Okaryny, która powstała w nieco oszczędniejszej formie niż zakładano.
To była piękna wycieczka w krainę jeszcze piękniejszych planów. Zachęcamy do ich szczegółowego studiowania, zwłaszcza do ściągnięcia mapy w wysokiej rozdzielczości – tylko wtedy można docenić wszystkie szczegóły ambitnych koncepcji.

Legenda:
MZKO – Międzyosiedlowy Zespół Kulturalno-Oświatowy
SDH – Spółdzielczy Dom Handlowy
DK – Dyskoteka
SPP – Szkoła Ponadpodstawowa
US – Usługi
UCP – Usługi, Ciąg Podstawowy
ULK – Usługi, Lokalna Koncentracja
UPZ – Usługi, Podstawowy Zespół
SE – Szkoła Elementarna
SP – Szkoła Podstawowa

Maciej Mazur, 2012

Etykietowanie:

Overlay

WOW:)

Moj "kwadrat" zgodnie z planem, czyli Wokalna, ale jak spogladam na ta szkole w miejscu kosciola to miekne:) Niesamowity material, dzieki wielkie!

Rewalacyjny materiał!

Polecam również porównanie planu ze zdjęciami satelitarnymi z Google Maps, niektóre miejsca pasują 1:1

p.s. Panie Macieju, gratuluję świetnego opisu i ogromnej wiedzy na temat Ursynowa :)